ชุมชนร่วมฟื้น
คืนคนสู่สังคมที่ดี
การดูแลผู้ป่วยจิตเวชและป้องกันการฆ่าตัวตาย
ในชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพ
โรงพยาบาลศรีธัญญา • กรมสุขภาพจิต
🔍 สอดส่อง มองหา
สังเกตสัญญาณเตือนในชุมชน เพื่อช่วยเหลือได้ทันท่วงที
คำแนะนำ
พูดคุยและให้กำลังใจเพื่อให้คลายความเศร้า กังวล | หากพบสัญญาณเตือนดังกล่าว ญาติพี่น้องคนสนิทต้องดูแลอย่างใกล้ชิด | หากเกินความสามารถ ให้แจ้ง อสม. และปรึกษาเจ้าหน้าที่ด่วน
📋 แบบประเมิน 2Q Plus
แบบประเมินคัดกรองกลุ่มเสี่ยงที่มีความคิดฆ่าตัวตาย (สำหรับคัดกรองปัญหาสุขภาพจิตเบื้องต้น)
✅ ยังไม่พบความเสี่ยง
ไม่พบอาการซึมเศร้าหรือความเสี่ยงฆ่าตัวตายในขณะนี้ แต่ควรติดตามอาการเป็นระยะ
⚠️ เสี่ยงซึมเศร้า
พบอาการซึมเศร้า ควรติดตามอาการอย่างใกล้ชิดและพูดคุยให้กำลังใจ
🚨 เสี่ยงซึมเศร้า + เสี่ยงฆ่าตัวตาย
ควรส่งพบบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติมโดยเร็ว
1. ไม่หลับไม่นอน
มีปัญหาการนอน นอนไม่หลับ ไม่ยอมนอน หลับๆ ตื่นๆ
2. เดินไปเดินมา
ผุดลุก ผุดนั่ง นั่งไม่ติด เดินไปเดินมา มีพฤติกรรมแปลกๆ
3. พูดจาคนเดียว
พูด ยิ้ม หัวเราะคนเดียว พูดในลักษณะเหมือนโต้ตอบคู่สนทนาในจินตนาการ พูดบ่นพึมพำ
4. หงุดหงิดฉุนเฉียว
อารมณ์แปรปรวน เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย หงุดหงิดง่าย ฉุนเฉียว
5. เที่ยวหวาดระแวง
คิดว่าคนไม่หวังดี นินทาว่าร้าย มีคนคอยติดตาม คอยทำร้าย และถูกกลั่นแกล้ง
คำแนะนำ
กรณีถ้าพบสัญญาณเตือนเกิดขึ้นตั้งแต่ 1 ข้อขึ้นไป ควรส่งพบเจ้าหน้าที่ รพ.สต. เพื่อประเมินอาการเพิ่มเติม
👂 ใส่ใจรับฟัง
ทักษะการฟังและสื่อสาร เพื่อเข้าถึงผู้คนในชุมชนอย่างเหมาะสม
มองสบตา
ไม่เปลี่ยนเรื่อง แสดงความสนใจ
ซักถามตามรอยปัญหา
ใช้คำถามปลายเปิดเพื่อให้เล่าเรื่อง
ใส่ใจ ไม่ขัด
ไม่ตัดสิน ไม่คาดเดาไปก่อน
ทักษะการฟังเป็นทักษะพื้นฐานที่สำคัญ เพื่อให้อาสาสมัครใช้ในการรับฟัง สร้างสัมพันธภาพ และให้ความช่วยเหลือแก่ผู้มีโรคจิตเวช หรือกำลังเลิกสารเสพติดได้อย่างเหมาะสม
| ลักษณะการพูด | ตัวอย่างคำพูด |
|---|---|
| ทำให้เป็นเรื่องปกติ | "อันนี้เป็นแบบประเมินสุขภาพที่คนใช้กันทั่วไปนะ" "ผมมาสอบถามความเป็นอยู่ทั่วไปนะครับ เป็นส่วนหนึ่งของการติดตามโครงการนี้นะครับ" |
| เป็นมิตร | "ขอถามหน่อยได้ไหม" "รู้สึกสงสัยนิดหน่อยว่า" |
| ใช้คำถามปลายเปิด | "มันเกิดอะไรขึ้น" "เล่าเรื่องวันนั้นได้ไหม" |
| ไม่ตัดสิน | "ถ้าเราเจอแบบนั้น เราก็คงรู้สึกเหมือนเธอ" "ถ้าใครเจอแบบที่คุณเจอก็คงเจ็บปวดเหมือนกัน" |
| ไม่คาดเดาไปก่อน | "คุณเคยสังเกตเห็นอาการอะไรเกิดขึ้นบ้างไหม" "ช่วงนี้ได้สังเกตพฤติกรรมของตนเองบ้างไหม" |
💚 สายใยดูแล
แนวทางการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องในชุมชน
การที่ผู้ใช้และผู้เสพสารเสพติด ทานยาที่ได้รับมาจากโรงพยาบาล จะทำให้อาการค่อยๆ ดีขึ้น แต่ยาจิตเวชนั้นต้องอาศัยการทานต่อเนื่องถึงจะเห็นผลการรักษา ช่วงแรกๆ ยาจะช่วยนอนได้ดีขึ้น เมื่อทานต่อไปเรื่อยๆ ถึงจะเริ่มเห็นผลการควบคุมอารมณ์ ลดอาการหูแว่ว ภาพหลอน
ผลข้างเคียงที่พบบ่อย (ไม่รุนแรง)
ปากแห้ง คอแห้ง / ท้องผูก
ง่วงนอน / อ่อนเพลีย
ตาพร่า
กินเก่ง น้ำหนักเพิ่ม
คลื่นไส้
ผลข้างเคียงที่ควรพบแพทย์เพื่อปรับยา
เซื่องซึม / ใจสั่น / ตาแข็ง
🚨 อาการที่ควรพบแพทย์ใกล้บ้านทันที
ท่าบริหาร จีบ-แอล
มือซ้ายทำท่าจีบ มือขวาทำท่าแอล แล้วสลับให้มือซ้ายทำท่าแอล มือขวาทำท่าจีบ
กระตุ้นกล้ามเนื้อมือประสานกัน กระตุ้นการสั่งการให้สมดุลท่าบริหาร โป้ง-ก้อย
มือขวาชูนิ้วโป้ง มือซ้ายชูนิ้วก้อย แล้วสลับเปลี่ยน มือขวาชูนิ้วก้อย มือซ้ายชูนิ้วโป้ง
ช่วยการมองเห็นภาพดีขึ้น ฝึกจิตให้มีสมาธิสร้างสายใยครอบครัว
ถามไถ่ความเป็นอยู่ของผู้ป่วย สอบถามครอบครัวว่าอยากให้ช่วยเหลือและดูแลผู้ป่วยอย่างไรบ้าง
พัฒนาจิตอาสา
ร่วมกับผู้นำชุมชนในการเสาะหาจิตอาสาในชุมชน เชิญชวนไปทำกิจกรรมดูแลชุมชน เพื่อนช่วยเพื่อน
พัฒนาอาชีพ
ประเมินความต้องการด้านการศึกษา/อาชีพ ประสานศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพทางสังคม และแหล่งทุนสนับสนุน
สร้างสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ
ชวนพูดคุยหรือพาผู้ป่วยไปร่วมกิจกรรมทางศาสนา หรือกิจกรรมกับผู้นำชุมชน งานวัด งานบุญ
🍎 ดูแลสุขภาพ
ออกกำลังกาย
อย่างน้อย 3 วันต่อสัปดาห์ ช่วยให้ร่างกายแข็งแรง
กินอาหารหลากหลาย
ครบ 5 หมู่ หลีกเลี่ยงไขมันสูง หวานจัด เค็มจัด
นอนให้เพียงพอ
วันละ 6-8 ชั่วโมง
ดื่มน้ำเปล่า
ให้เพียงพอ 8-10 แก้ว/วัน หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มหวาน แอลกอฮอล์
🗣️ ส่งเสริมการมีส่วนร่วมในสังคม
📊 แบบประเมินความเครียด (ST-5)
ให้คะแนน 0-3 ที่ตรงกับความรู้สึกของท่านในระยะ 2-4 สัปดาห์ที่ผ่านมา
✅ ยังไม่มีความเครียดที่น่ากังวล (0-4 คะแนน)
สามารถรับมือกับปัญหาในชีวิตประจำวันได้ดี ปรับตัวกับสถานการณ์ต่างๆ ได้ตามปกติ ดูแลตัวเองเหมือนทุกๆ วัน ออกกำลังกาย ทำกิจกรรมที่ชอบ พักผ่อนให้เพียงพอ 6-8 ชม.
⚠️ เริ่มมีความเครียดหรือมีเรื่องไม่สบายใจ (5-7 คะแนน)
อาจยังจัดการปัญหาได้ไม่หมด ต้องใช้เวลาในการปรับตัว ลองพูดคุยระบายกับคนใกล้ชิด ใช้หลักธรรมทางศาสนา หายใจเข้า-ออกลึกๆ 5-10 ครั้ง
🚨 มีความเครียดสูง (8 คะแนนขึ้นไป)
ควรไปพบเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อหาสาเหตุของความเครียดและขอคำปรึกษาเพื่อหาทางช่วยเหลืออย่างเหมาะสม
📞 ส่งต่อเชื่อมโยง
ช่องทางการติดต่อผู้ให้การสนับสนุน เมื่อต้องการความช่วยเหลือ
สายด่วนสุขภาพจิต
บริการให้คำปรึกษาเบื้องต้นและคำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลตัวเอง ตลอด 24 ชั่วโมง
📞 โทร 1323ตำรวจ - เหตุด่วนเหตุร้าย
กรณีเหตุด่วนเหตุร้าย เช่น พยายามฆ่าตัวตาย หรือผู้ป่วยจิตเวชอันตราย
🚨 โทร 191ศูนย์ให้คำปรึกษา
ศูนย์สุขภาพจิตที่ 4
บริการให้คำปรึกษาผ่านทางโทรศัพท์ (จันทร์-ศุกร์ 8.30-16.30 น.)
📞 โทร 02-102-3168ต่อ-เติม-ใจ
เว็บแอปพลิเคชันดูแลสุขภาพจิตจากกรมสุขภาพจิต พัฒนาร่วมกับ WHO ใช้งานได้ฟรี ไม่ต้องเปิดเผยตัวตน
🌐 เข้าเว็บไซต์ผู้นำชุมชน / รพ.สต.
กรณีต้องการติดต่อหน่วยงานอื่นๆ เช่น พม. ให้ติดต่อผ่านผู้นำชุมชน เพื่อประสานงานและส่งต่อ
👤 ติดต่อผู้นำชุมชน